– تعریف استرس شغلی

هنگامی که فرد در محیط کار با بایدهایی روبه رو می­شود که ارتباطی با ظرفیت­های کنونی یا نیازها و خواسته­هایش ندارد، دچار ناهماهنگی و تعارض می­شود و تنها راه کاهش آن سازگاری شخص با شرایط تازه است (ملاعباسی، 1391).

دیو (1987) بیان می­کند که در حیطه شغلی، پدیده استرس شغلی بخش اجتناب ناپذیر زندگی حرفه­ای را تشکیل می­دهد و از تجربیات ناشی از شغل سرچشمه می­گیرد، این وضعیت به میزان کم می­تواند به عنوان نیروی انگیزش افراد جهت افزایش و بهبود اعمال قلمداد شود، اما به میزان بالا، عواقب معکوسی از خود بر جای می­گذارد (ملاعباسی، 1391).

استرس شغلی، کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی­های فردی شاغل به گونه­ای که از خواست­های محیط کار[1] و در نتیجه فشارهای مرتبط با آن بیش از آن است که فرد بتواند از عهده آنها برآید (راس و آلتمایر، 1994، ترجمه خواجه­پور، 1377).

لوتانز (1995) استرس شغلی را پاسخی سازش پذیر به موقعیت بیرونی می­داند که به ناهنجاری جسمی، روانی یا رفتاری اعضای سازمان­ها منجر می­شود.

تعریف موسسه ملی بهداشت حرفه­ای و ایمنی[2] (NIOSH) از استرس شغلی: استرس شغلی وقتی رخ می­دهد که این نیازهای شغلی با توانایی­ها، قابلیت­ها و خواسته­های فرد هماهنگ نباشد. بعبارت دیگر وقتی آنچه در یک شغل از فرد انتظار می­رود با آنچه مورد علاقه و خواسته اوست هماهنگ نباشد استرس شغلی رخ می­دهد (بیکر و کارازک، 2002).

3-2- انواع استرس

الف) انواع استرس از لحاظ زمان و تداوم

  • استرس کوتاه مدت [3]: زمان کمی ادامه دارد و چنان صدمه­ای از لحاظ جسمی، روانی و رفتاری به فرد وارد نمی­کند.
  • استرس بلندمدت[4] : زمان و طولانی و صدمات روان­تنی بسیار دارد و این نوع استرس است که باید با آن مبارزه شود (گنجی، 1388).

ب) انواع استرس از لحاظ دخالت فرد در ایجاد یا کنترل آن

  • «استرس تحمیل شده[5] : مانند سربازی که تحت شرایط انضباط شدید قرا گرفته است.
  • استرس تعیین شده[6] : مانند ستاره­شناسی که برای رصد ستارگان دچار استرس طولانی است. آنها به خاطر هدف مجبور به تحمل استرس به مدت طولانی هستند.
  • استرس انتخاب شده[7] : بر این اساس فرد به دلایل شخصی یک موقعیت استرس­زا را انتخاب می­کند، مانند فردی که سرما و زندگی در بین حیوانات را به خاطر پژوهش می­پذیرد.
  • استرس طرح شده[8] : مانند استرس­هایی مربوط به محرومیت حسی به منظور تجربه­های آزمایشی در یک آزمایش» (آزاد، 1372).

ج) انواع استرس از لحاظ پیامدهای آن

والتر گیلبرت و ویلبرت چن[9] (1982) استرس را به سه نوع منفی، مثبت و خنثی تقسیم کرده­اند.

استرس منفی:  منشأ آن وضعیت­های پرفشار به هم گره خورده، تنش­های عصبی و نیازهای شخصی و دیگر رویه­های ناخوشایند است. «مانند نگرانی، فشار، تنش، ناکامی، خشم، ترس، آزار، سردرد، سرسام، خستگی، ضربه روانی، آشفتگی خاطر، سردرگمی و نارضایتی» (گملچ و چن، 1982، ترجمه فیروزبخت و بیگی، 1375).

استرس خنثی: نگرش­ها و رفتارهایی را شامل می­شود که ابتدا احساسات را بر می­انگیزد. اما باید آنها را خنثی بدانیم چون اگر احساسات را به نحو مناسبی کنترل نماییم و دیدگاه صحیحی در مورد آنها داشته باشیم حتی می­توانند تجارب مثبتی به شمار آیند. مانند: «تغیر ، مسأله، تعارض، بحران، سروصدا، پول، فرصت­ها، ارتباط، انتقاد، عدم توازن، ناراحتی، انتظارات، برنامه­ها، تلفن­ها، غیرمنتظره بودن.» (گملچ و چن، 1982، ترجمه فیروزبخت و بیگی، 1375).

[1] Work Demands

[2] National Institute of Occupational & Health

[3] Short-term stress

[4] Long-term stress

[5] Imposed Stress

[6] Assigned Stress

[7] Chosen Stress

[8] Designed Stress

[9] Walter H.  Gilbert & Willbert Chen

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی رابطه استرس شغلی با رضایت شغلی پرستاران شاغل در بیمارستان­های شهر کرمانشاه در سال 1393