نظريات اسلام

در ديدگاه اسلام، زن و شوهر در همه امور خانوادگي و روابط بين خويش، از حقوق همسان و برابري برخوردارند، جز اينكه مرد در مديريت و سرپرستي خانواده و سر و سامان بخشيدن به امر همسر خويش، داراي تكليفي افزون‌تر است. مرد به سبب پرداخت مهريه، تحمل هزينه زندگي، دفاع از خانواده و مسئوليت زندگي مشترك، از حق سرپرستي بهره‌مند است. البته اين سرپرستي نشانه تقرب بيشتر مرد نزد خداوند نيست، زيرا زن و مرد از ريشه واحدي آفريده شده‌اند و هر يك مي‌توانند با تقوا و ايمان به خداوند نزديك شوند. قرآن كريم دلايل سرپرستي مردان را اين‌گونه بيان مي‌دارد:

«الرجالُ قوامون علي النساء» ترجمه آيه چنين است: «مردان را بر زنان تسلط و حق نگهباني است، به‌واسطه آن برتري كه خدا بعضي را بر بعضي مقرر داشته و هم به واسطه آن كه مردان از مال خود بايد به زن نفقه دهند، پس زنان شايسته و مطيع در غيبت مردان حافظ حقوق شوهران مي‌باشند و آنچه را كه خدا به حفظ آن امر فرموده نگهدارند و…»

مسئله سرپرستي و مديريت، مسئله‌اي اساسي و مهم در جامعه بشري است و يكي از تفاوت‌هاي حقوقي زن و مرد در مديريت است. قرآن كريم مديريت خانواده را به عهده مردان گذاشته و زنان را در ساير مسئوليت‌هاي عظيم خانواده يعني تربيت نسل و ايجاد آرامش و حركت تكاملي مشمول نموده است.

در آيه ششم سوره تحريم آمده است: «اي كساني‌كه ايمان آورده‌ايد خود و خانواده خويش را از آتش نگاهداريد، چنان آتشي كه مردم و سنگ‌ خارا آتش افروز اوست و….»

درخصوص لزوم تأمين مخارج زندگي توسط مرد خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: «هر جا كه خود سكونت گزينيد آنها را نيز به قدر توانايي خود مسكن دهيد. به آنان ضرر نزنيد تا برآنها تنگ آيد و اگر آبستن بودند نفقه‌شان را بدهيد تا وضع حمل كنند و اگر فرزندان شما را شير مي‌دهند، مزدشان را بدهيد و به وجهي نيكو با يكديگر توافق كنيد…» ( سورة طلاق، آية 6).

هم‌چنين راوي مي‌گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: «پرداخت نفقه چه كسي بر انسان واجب و الزامي است؟ فرمود: پدر و مادر، فرزند و همسر» (بحارالانوار، ج 104، ص 74).

هم‌چنين امام صادق(ع) در تفسير آية «و من قدر عليه رزق فلينفق ممّا آتاه الله»

فرمود: «هرگاه مرد نفقة خود را به ميزاني كه براي او كفايت كند، بپردازد و نيز پوشاك وي را فراهم نمايد، وظيفه‌اش را در مسئوليت اقتصاد خانواده انجـام داده وگـرنه آن دو از هـم جـدا مي‌گـردند» (همان، ص 7).

پيامبر اكرم(ص) فرمود: «كسي كه براي روزي حلال خانواده‌اش تلاش كند، مانند كسي است كه در راه خدا جهاد كرده‌ است» (بحارالانوار، ج 103، ص 103).

هم‌چنين امام رضا(ع) مي‌فرمايند: اگر زن نيازمند شود برعهده مرد است كه نياز او را برطرف ساخته و نفقه‌اش را بدهد؛ امّا اگر مرد نيازمند گشت برعهده زن نيست كه او را تأمين كند يا اگر محتاج و نيازمند شود هزينه و نفقه او را بپردازد. به همين دليل ارث مردان دو برابر زنان است و اين سخن خداوند نيز از همين جا نشأت مي‌گيرد كه مي‌فرمايد: مردان كارگزار و سرپرست زنانند، از آن روي كه برخي را بر برخي فزوني و برتري داده و بدان سبب كه مردان از مال خود به زنان نفقه دهند.

از نظر قوانين و مقررات حقوقي اسلام، زن وظيفه‌اي در تأمين نيازهاي اقتصادي خانواده ندارد و مي‌تواند درآمد فعاليت‌هاي خود را صرف امور شخصي خود يا پس‌انداز نمايد. در اين رابطه خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: «… للنّساء نصيب ممّا اكتسبن …» (سورة نساء، آية 32). «… زنان را از‌ آنچه بدست مي‌آورند نصيبي است…»

بنابراين زن در سرپرستي خانواده نيز وظيفه‌اي ندارد و اگر اين امور را عهده‌دار مي‌شود عملي پرمشقت است كه از روي فداكاري، احسان و تبرع انجام مي‌دهد و اسلام نمي‌پسندد كه زنان را موظف به آن نمايد.

به طور كلي در ديدگاه اسلام، مسئوليت‌هاي مهم زن، تربيت نسل انساني (فرزندان)، گرم نگهداشتن محيط خانه و فراهم‌سازي رشد و شكوفايي فضايل اخلاقي در خانواده است. ساختار جسمي و روحي زن با اين مسئوليت مهم و ظريف تناسب دارد. درگيري و خشونت، ورود به چالش‌هاي اجتماعي و حضور در نبردهاي سياسي با آنچه كه خداوند در سرنوشت و طبيعت او قرار داده است، همخواني كمتري دارد. حال اگر زناني كه به دلايل مختلف علاوه برمسئوليت‌هاي فرزندپروري مجبور شده‌اند كه به تنهايي نقش اقتصادي خانواده را بر دوش كشيده و جاي خالي پدر را نيز در خانواده پركنند، گرفتار تعدد نقش خواهند شد كه بنابر نظر فوق احتمالاً تعارض بين اين نقش‌ها بوجود خواهد آمد و اگر قوانيني در جامعه نباشد تا از آنها حمايت نمايد و از تعارض نقش‌هاي آنان بكاهد مشكلات جدي براي اين دسته از خانواده‌ها بوجود خواهد آمد.

 

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

بررسی وضعیت اجتماعی و اقتصادی زنان سرپرست خانوار