کلاهبرداری رایانه­ای

در حقوق جزایی کلاسیک کلاهبرداری از جمله جرایم علیه اموال محسوب می­شود. بعد از پیشرفت سیستم­های رایانه­ای کلاهبرداری رایانه­ای یکی از مطرح­ترین و مهم­ترین جرایمی است که بوجود آمده است. این جرم در زمره جرایمی است که توسط یقه سفیدها1صورت می­گیرد. یقه سفیدها افرادی هستند که به دلیل موقعیت اجتماعی و سیاسی و اقتصادی بالای خود کمتر در مظان اتهام قرار می­گیرند و به دلیل هوش و توانایی بالایی که دارند مرتکب جرایم مدرن و نوین می­شوند. به همین دلیل جرایم آنان کمتر کشف می­شود و رقم سیاه آن بالاتر می­باشد2.

جرم کلاهبرداری کلاسیک متفاوت از کلاهبرداری رایانه­ای می­باشد هر چند نتیجه هر دوی آنها برای مال دیگری می­باشد ولی روش ارتکاب جرم کلاهبرداری کلاسیک با کلاهبرداری رایانه­ای متفاوت می­باشد.

زیرا عنصر فریب شرط لازم و ضروری برای تحقق کلاهبرداری کلاسیک می­باشد و مرتکب باید با انجام مانور متقلبانه، فرد را فریب دهد و از این طریق مال وی را ببرد، در حالی که در کلاهبرداری رایانه­ای نیازی به فریب دیگری نیست و به صرف این که کاربر با انجام اقداماتی و از طریق اخلال در داده­­های رایانه­ای در فضای سایبر یا عملکرد سیستم­های رایانه­ای به منفعت یا مالی دست پیدا کند جرم کلاهبرداری رایانه­ای تحقق پیدا می­کند. از طرفی مصادیق توسل به وسایل متقلبانه در کلاهبرداری کلاسیک با کلاهبرداری رایانه­ای متفاوت است و حتی در قوانین برخی کشورها شرط متقلبانه بودن رفتار مرتکب یا صاحب مال با امور فیزیکی توسل به وسایل متقلبانه مواجه نیست وی تماماً با داده­­های اطلاعاتی و سیستم­های رایانه­ای سرو کار دارد و با برنامه نویسی نادرست یا تغییر داده­ها یا هر گونه تقلب در سیستم رایانه­ای بانک یا مؤسسات دیگر اموال را بدست می­آرود.

بنابراین قوانین مربوط به کلاهبرداری کلاسیک نمی­تواند جوابگوی کلاهبرداری رایانه­­ای باشد، در قوانین بسیاری از کشورها مثل آلمان و نروژ، دانمارک، سوئد و پرتقال تعاریف قانون کلاهبرداری محتاج به این است که شخص فریب بخورد.

قوانین این کشورها شامل مواردی که مرتکب صرفاً از طریق سوء استفاده از رایانه و بدون فریب انسان مال دیگری را می­برد، نمی­شود. بنابراین قوانین کلاسیک این کشورها شامل مواردی مانند سوء استفاده از صندوق­های پرداخت و سایر صور کلاهبرداری رایانه­ای نمی­شود این کشورها با اصلاح قوانین کیفری خود یا وضع قوانین جدید در مقابل کلاهبرداری رایانه­ای عکس العمل نشان داده­اند1.

لازم به ذکر است که کاربر ممکن است از طریق رایانه یا شبکه­های رایانه­ای مانند اینترنت در فضای مجازی برای فریب دیگری استفاده کند مثلاً فردی در حین چت با دیگری وی را با حرف­های خود فریب می­دهد مثلاً به او وعده می­دهد که اگر پول خود را در اختیار وی قرار دهد وی با سرمایه­گذاری آن پول سود خوبی نصیب وی خواهد کرد و آن فرد نیز این کار را انجام می­دهد، در این صورت جرم کلاهبرداری رایانه­ای تحقق پیدا نمی­کند بلکه این عمل مصادیق کلاهبرداری کلاسیک می­باشد و با همان قوانین کلاسیک قابل تعقیقب و مجازات می­باشد، زیرا در این مثال کاربر از رایانه به عنوان یک وسیله برای ارتکاب جرم استفاده کرده است و با فریب وی مال را برده است. و این عمل متفاوت است با کاربردی که از طریق اخلال در داده­های رایانه­ای با عملکرد سیستم­های رایانه­ای بدون این که دیگری را فریب دهد مال وی را می­برد.

و از لحاظ تاریخی اولین کلاهبرداری رایانه­ای مربوط به دهه 1960 قضیه الدون رویس که در مبحث تاریخچه جرائم توضیح داده شده می­­­باشد.

بنابراین دهه 1960 تاریخ وقوع اولین جرم کلاهبرداری رایانه­ای می­باشد. از آن تاریخ به امروز کلاهبرداری رایانه­ای اشکال متنوع­تری پیدا کرده است.

در بدو امر ارتکاب این جرم از طریق برنامه سازی کذب بود اما با گسترش به کارگیری ابزارهای الکترونیکی و پیشرفت­های حاصل در مخابرات، ماهواره­ها و در نهایت شبکه­های کامپیوتری بین­المللی از جمله اینترنت، کلاهبرداری رایانه­ای صور جدیدی یافت. از جمله اشکال جدید کلاهبرداری رایانه­ای می­توان به موارد زیل اشاره کرد:

1-White

2- نجفی،ابرند آبادی، علی حسبن، تقریرات درس جرم شناسی، مقطع ارشد حقوق جزا، دانشگاه شهید بهشتی سال 85

1 – ریک، کاسپرسنوبرژ، امنیت اطلاعات و تحقیقات جنایی، ترجمه محمد حسن دزیانی سازمان برنامه­ بودجه 1376

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی تحلیل تکوین جرم در فضای مجازی با تأکید بر قوانین کیفری ایران