فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول: کلیات
1-1- مقدمه2
1-2- ضرورت مطالعه5
1-3- اهداف مطالعه8
1-4- فرضیات مطالعه9
1-5- کلیات10
1-5-1- بیمه در بخش کشاورزی10
1-5-2- پیدایش بیمه کشاورزی در جهان14
1-5-3- تاریخچه بیمه کشاورزی در ایران15
1-5-4- نظریه بیمه محصولات کشاورزی16
فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شده
فصل سوم: تئوری و روش پژوهش
3-1- روش و تئوری تحقیق28
3-2- مدل رگرسیونی لاجیت29
3-3- طراحی مدل لاجیت برای مطالعه حاضر36
3-4- برآورد مدل لاجیت38
3-5- روش گردآوری اطلاعات39
3-6- روش نمونه گیری40
3-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات41
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل
4-1- ویژگی های آماری متغیرهای مورد مطالعه42
4-2- مقایسه ی میانگین خصوصیات اجتماعی- اقتصادی کشاورزان بیمه شده و بیمه نشده45
4-3- تخمین مدل های لاجیت49

4-4- عوامل مؤثر بر تقاضای (پذیرش) بیمه گندم از سوی کشاورزان51
4-5- اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه56
4-6- عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم58
4-7- بررسی علل پذیرش و عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان و بیمه نشدگان63
4-8- نتیجه گیری و مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1- خلاصه و نتیجه گیری68
5-2- پیشنهادت 71
منابع و مآخذ
منابع74
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (4-1): برخی ویژگی های اجتماعی و اقتصادی نمونه مورد بررسی44
جدول (4-2): بررسی وضعیت پذیرش بیمه گندم در نمونه مورد بررسی45
جدول (4-3): مقایسه میانگین خصوصیات کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده46
جدول (4-4): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل تقاضای بیمه گندم52
جدول (4-5): برآورد ضرایب رگرسیون الگوی لاجیت برای شناسایی عوامل مؤثر بر تقاضای بیمه گندم54
جدول (4-6): محاسبه اثرات نهایی احتمال تقاضای بیمه گندم از سوی کشاورزان منطقه57
جدول (4-7): نتایج عدم وجود هم خطی بین متغیر های لحاظ شده در مدل نگرش کشاورزان نسبت به بیمه59
جدول (4-8): برآورد ضرایب رگرسیون الگوی لاجیت برای شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم61
جدول (4-9): محاسبه اثرات نهایی نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم63
جدول (4-10): بررسی علل تمایل به پذیرش بیمه گندم64
جدول (4-11): بررسی علل عدم تمایل به پذیرش بیمه گندم65
جدول (4-12): مقایسه نتایج حاصل از مطالعه با برخی مطالعات دیگر66
فهرست شکل ها و نمودارهاچ
عنوان صفحه
شکل 1: تابع توزیع تجمعی انباشته32
شکل 2: نمایش هندسی مدل پروبیت33
شکل 3: توزیع تجمعی پروبیت و لاجیت35
چکیده
نظر به اهمیت بالای بیمه ی محصولات کشاورزی در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزی این مطالعه تلاشی در راستای شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ی محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس با استفاده از الگوی لاجیت بوده است. همچنین در این مطالعه سعی شد به بررسی و مقایسه خصوصیات فردی و اجتماعی بیمه شدگان و بیمه نشدگان و علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه پرداخته شود. این پژوهش از طریق روش اسنادی و پیمایشی با تکمیل پرسشنامه در بهار 1393 انجام شد. نتایج مطالعه مشخص کرد که در مورد متغیرهای تعداد افراد خانواده، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های ترویجی و آموزشی، رضایت از پرداخت صندوق بیمه بابت خسارت، رضایت از عملکرد صندوق بیمه محصولات کشاورزی، آگاهی کشاورزان از اهداف و فواید بیمه بین کشاورزان گندم کار بیمه شده و نشده تفاوت معنی داری در سطح 10 درصد وجود دارد. همچنین نتایج مدل لاجیت نشان داد متغیرهای سابقه کار کشاورزی، تعداد افراد خانوار، سطح زیر کشت، تعداد ساعات شرکت در کلاس های آموزشی و ترویجی ونیز رضایت از عملکرد صندوق از عوامل تأثیرگذار بر پذیرش (تقاضای) بیمه گندم توسط کشاورزان گندمکار منطقه بیضا استان فارس بوده است. بعلاوه متغیرهای سطح زیر کشت، تعداد قطعات زمین زراعی، داشتن شغل دوم، تعداد دفعات خسارت، رضایت از عملکرد بیمه و رضایت از پرداخت بیمه بر نگرش کشاورزان منطقه نسبت به بیمه گندم مؤثر بوده است.
واژه های کلیدی: بیمه محصولات کشاورزی، تقاضای بیمه، مدل لاجیت، گندم.
فصل اول
کلیات
1-1- مقدمه
کشاورزی نقشی حیاتی و راه بردی در نظام اجتماعی و اقتصادی بر عهده دارد. با وجود اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کشور، فعالیت در این بخش نسبت به دیگر فعالیت های تولیدی و اقتصادی متفاوت است. از جمله این که فعالیت در بخش کشاورزی به علت اتکای زیاد به طبیعت و وابستگی آن به عوامل و شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب می شود و تولیدکنندگان این بخش همواره با خسارات بی شماری ناشی از بروز حوادث قهری و بلایای طبیعی رو به رو می باشند و زندگی اقتصادی آن ها در معرض مخاطرات جدی قرار دارد (یعقوبی و چیذری، 1380). به عبارتی دیگر تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در اغلب موارد تصمیمات مربوط به تخصیص زمین و تولید محصولات مختلف را در فضایی از نبود اطمینان و بی ثباتی قیمت ها و بازده اتخاذ می کنند. این نوسانها که ناشی از مجموعه ای از عوامل تصادفی و خارج از کنترل تولیدکننده است، موجب عدم تمایل به سرمایه گذاری در درازمدت می شود. در سال های گذشته ابزارهای مختلفی همچون مدیریت ریسک به کار گرفته شده است تا از شدت این خطرات کاسته شود. بیمه محصولات کشاورزی به عنوان جانشین و گاهی مکمل روش های سنتی مانند کشت توأم، تنوع تولید در مزرعه، قیمت تضمینی و … از جمله ابزارهای مؤثر در مدیریت ریسک در کشاورزی است. از نظر ماهیت، در واقع بیمه کشاورزی نوعی فناوری است که برای کاهش ریسک گریزی کشاورزان و در نتیجه افزایش کارایی آنها در استفاده بهینه از عوامل تولید و تمایل بیشتر به سرمایه گذاری در فعالیتهای کشاورزی ایجاد شده است (ویلیام و همکاران، 1999). مفهوم بیمه در کشاورزی عبارت است از تضمین جبران بخشی ازخسارت وارد شده برعوامل تولید، محصول و عوامل بالفعل لازم برای عملیات اقتصادی در فاصله زمانی پیش از تولید تا مصرف محصولات در مقابل خطرات تهدیدکننده و غیرقابل پیشگیری، به شرط آنکه پیش بینی احتمال وقوع خطرات امکان پذیر باشد (اسمیت و بوکت، 1996). بدین ترتیب نقش بیمه تعدیل فشار خسارتهای ناشی از خطر است، به گونه ای که خسارتهای بالفعل بر یک فرد یا یک گروه متمرکز نخواهد شد (رستمی و همکاران، 1386).
از آنجا که ایران دهمین کشور بلاخیز جهان شناخته شده است، به طوری که از مجموع 40 نوع بلیه طبیعی ثبت شده در جهان ، 31 نوع آن در ایران اتفاق می افتد (رحمانی، 1382). این امر میزان مخاطرات تأثیرگذار بر فعالیتهای کشاورزی در ایران را روشنتر می سازد. از طرف دیگر با عنایت به اینکه امروزه اقتصاد جهان به سمت کاهش دخالت مستقیم اقتصادی دولت در بخشهای تولیدی و افزایش مشارکت بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی و اقتصادی پیش می رود، سیاستگذاران و برنامه ریزان ایران نیز می کوشند تا زمینه جلب و جذب سرمایه های خصوصی در تولید کشاورزی را فراهم آورند. یکی از راهکارهای مؤثر در نیل به اهداف فوق را می توان در فناوری بیمه و بهره مندی از مزایای آن در بخش کشاورزی جستجو کرد که از آن به عنوان کارآمدترین اهرم حمایتی دولت نام برده می شود. این در حالی است که بیمه محصولات کشاورزی علی رغم اینکه در ایران قدمتی بیش از دو دهه دارد، هنوز نتوانسته است به طور گسترده بر کشاورزی کشور سایه اندازی کند. این امر ناشی از یک سری عوامل و موانع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که باید مورد توجه و مطالعه قرار گیرند (عین اللهی احمد آبادی، 1387). در واقع شواهد نشان می دهد که فرآیند بیمه محصولات کشاورزی در ایران پویایی لازم را ندارد و این موضوع به طور عمده برخاسته از شناخت محدود کشاورزان از بیمه محصولات کشاورزی و نیز کم درآمدی آنهاست (رستمی و همکاران، 1386).
از طرفی دیگر، میزان موفقیت و کارآیی سیاست بیمه ی محصولات کشاورزی به طور قابل توجهی به گرایش کشاورزان به بیمه ی محصولات خویش بستگی دارد. از آنجا که بیمه محصولات کشاورزی برای جامعه تولیدکنندگان بخش کشاورزی کشور بعنوان پدیده‌ای جدید تلقی می‌شود پذیرش آن مانند سایر ایده‌های نوین در ابتدا از سوی افراد با مقاومت‌ هایی روبرو شد. از این رو برای موفقیت در اشاعه و ترویج بین تولیدکنندگان بایستی دلایل مقاومت و عدم پذیرش افراد و عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه ازسوی پذیرندگان مورد شناسائی و بررسی قرار گیرد.
بدین ترتیب انجام بررسی های تحلیلی به منظور تعیین تأثیر عوامل گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فنی مؤثر بر فرآیند تصمیم گیری کشاورزان در گرایش به بیمه ی محصولات موجب می شود مبنا و الگویی برای ارزیابی نتایج عملی و اتخاذ راه کارهای مناسب برای رفع کاستی ها و نیز افزایش کارآیی بیمه در بخش کشاورزی فراهم گردد (کرمی، 1389).
نتایج حاصل از بررسی مطالعات در این زمینه که در بخش دوم مطالعه ارائه گردیده است، بیان گر آن است که عوامل متعددی بر تقاضا و احتمال پذیرش بیمه مؤثر است و نحوه ی تاثیرگذاری این متغیرها در مناطق مختلف و با توجه به نوع محصول مورد بررسی متفاوت است. بدین ترتیب نظر به اهمیت بالای بیمه ی محصولات کشاورزی در افزایش تولید و کاهش ریسک در بخش کشاورزی، مطالعه ی حاضر تلاشی در راستای شناسایی عوامل مؤثر بر احتمال پذیرش بیمه ی محصول گندم و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه گندم در منطقه بیضا استان فارس است. همچنین در این مطالعه سعی شد علل تمایل یا عدم تمایل به پذیرش بیمه محصول گندم از سوی گندم کاران منطقه بررسی شود. در نهایت با توجه به نظرات و دیدگاه های کشاورزان موانع پذیرش بیمه محصولات کشاورزی شناسائی و راهکارهای مناسبی جهت رفع موانع موجود و فراگیری بیمه در جوامع روستائی ارائه گشت.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-2- ضرورت مطالعه
بیمه ی کشاورزی یکی از مهمترین ابزار ایجاد امنیت سرمایه گذاری در این بخش و مقابله با عدم حتمیت و مخاطره پذیری شدید فعالیت و سرمایه گذاری و به عبارت دیگر مهمترین ابزار حمایتی برای تبدیل مدیریت بحران به مدیربت ریسک است (فالکو و همکاران، 2005). سیاست بیمه ی کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه کشاورزی است، محسوب می شود. در ضمن، بیمه توانمندی های کشاورزان را برای رویارویی با مخاطره ها افزایش می دهد و موقعیت اعتباری آنها را بهبود می بخشد. بیمه ی محصولات کشاورزی در اصل، ساز و کاری برای مشارکت در پذیرش ریسک است که از راه مشارکت تولیدکنندگان در پذیرش ریسک، در هنگام پدید آمدن خطر، از ضرر و زیان وارد شده بر تولیدکننده جلوگیری می کند و یا به درآمد وی ثبات می بخشد. از سویی دیگر، بیمه ی محصولات کشاورزی، نوعی ساز و کار مالی است که به جبران خسارتهای برخاسته از تغییرات اقلیمی و پدیده های طبیعی خارج از کنترل بشر می پردازد. و هدف آن حداقل کردن بی ثباتی ناشی از خسارات حاصل از عوامل گوناگون و نامشخص در بخش کشاورزی و تقسیم ریسک است. بیمه ی محصولات، کشاورزان را در برابر نابودی یا ضایع شدن محصول با پرداخت حق بیمه ی اندکی محافظت نموده و نیز می تواند منبع اطمینان و اعتماد کشاورزان برای پذیرش و استفاده از نوآوری ها و روش های اصلاح شده کشاورزی و همچنین زمینه ساز سرمایه گذاری بیشتر در کشاورزی باشد (فردوسی، 1373). سیاست بیمه کشاورزی یکی از راه های اصولی و آزمون شده برای تامین پایدار سرمایه گذاری در بخش کشاورزی که پیش شرط اساسی تحقق هدف های توسعه ی کشاورزی است، محسوب می شود (امیر نژاد و همکاران، 1388). همانگونه که می دانیم کشاورزی فعالیتی توام با ریسک است. کشاورزان به طور مداوم با تغییر قیمت ها، عملکردها و دیگر پیامدهایی که بازده مالی و رفاه عمومی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد، مواجه می شوند. برای تولیدکنندگان بخش کشاورزی، فهم ریسک، شناسایی منابع ریسک و مدیریت آن هنگام تصمیم گیری در مواجهه با شرایط ریسکی بسیار با اهمیت است (عین اللهی، 1387 و هاروود و همکاران، 1999). لذا بسترسازی برای استفاده از بیمه در جهت مدیریت ریسک در این بخش ضروری به نظر می رسد. سیاست گذاری برای ایجاد بستر مناسب جهت ارایه ابزارهای دقیق و مؤثر برای کنترل و تعدیل منابع ریسکی، می تواند نقش شایانی در افزایش قدرت تولیدی و رفاه کشاورزان باشد. در سال های اخیر بیمه ی محصولات کشاورزی به عنوان ابزاری نوین جهت حداقل کردن بی ثباتی درآمدی ناشی از منابع ریسکی و ایجاد امنیت سرمایه گذاری شناخته شده است (جابری، 1378).
بیمه محصولات کشاورزی نسبت به دیگر استراتژی های مقابله با ریسک فواید بیشتری داشته و در نتیجه نظر و بودجه سیاست گذاران کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود جلب کرده است. کشاورز زمانی که بداند افت مصیبت بار درآمدی به دلایل خارج از کنترل او از نظر مالی جبران می شود، تمایلش برای تخصیص منابع در راه هایی که حداکثر سود را تامین می کنند، بیشتر می شود. برای مثال گرایش بیشتری به پذیرش تکنولوژیهای پیشرفته اما نامطمئن پیدا می کند بدین ترتیب افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد کشاورزی و کاهش فقر در روستا می تواند نتیجه تاثیر نهایی پذیرش بیمه محصولات کشاورزی باشد.
قانون بیمه محصولات کشاورزی در مورخ 1/3/62 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید بر اساس این مصوبه به منظور انجام بیمه انواع محصولات کشاورزی در مقابل خسارتهای ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری، صندوق بیمه محصولات کشاورزی در بانک کشاورزی تاسیس گردید در حقیقت صندوق بیمه بر اساس اهداف و سیاستهای دولت در بخش کشاورزی در قالب برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اهداف خود را با مشارکت و همکاری بانک کشاورزی تحقق می بخشد و نهایتاً با اجرای سیاستهای حمایتی دولت برای افزایش تولید محصولات اساسی کشاورزی و بالا بردن سطح درآمد کشاورزان و دامداران نقش حساس و مؤثری را ایفاء می نماید و از این طریق بعنوان پشتوانه‌ای مطمئن در جهت تثبیت درآمد، اطمینان خاطر کشاورزان و دامداران را نیز فراهم نموده و سبب اتکاء به نفس آنان می شود. صندوق بیمه همواره در پی اجرای قانون بیمه محصولات، تحت پوشش قراردادن محصولات کشاورزی با مشکلات عدیده‌ای روبرو بوده است. از جمله این مشکلات عبارت است از کمبود عملیات آموزشی و ترویجی در میان کشاورزان و عدم توصیه‌های لازم در مورد مصرف بذر مناسب، زمان کشت و غیره که موجب شده تا دگرگونی های شرایط جوی که امری طیعی است خسارت های غیر منتظره به بارآورد که اگر به آنها توجه می شد قابل تخفیف بود. همچنین عدم توجیه مناسب کشاورزان در زمان عقد قرارداد بیمه توسط کارشناسان صندوق بیمه در مورد نحوه پرداخت غرامت و نوع خسارت های تحت پوشش بیمه سبب دلزدگی کشاورزان از نظام بیمه محصولات کشاورزی می گردد. بدین ترتیب شناخت و افزایش زمینه پذیرش بیمه محصولات کشاورزی از سوی تولید کنندگان این بخش و ترویج و اشاعه فرهنگ بیمه و ایجاد احساس التزام به بیمه در بین آنان امری مهم محسوب شده و بایستی در برنامه‌های توسعه‌ای صندوق بیمه و نظام های ترویج کشاورزی و دامداری کشور قرار گیرد (سجادی، 1378 ). چراکه توسعه بیمه می تواند نقش قابل توجهی در جبران خسارت وارده به این بخش ایفا کند و همچنین موجبات تضمین استقلال مالی و صندوق بیمه محصولات کشاورزی و رهایی از وابستگی مالی آن به دولت را فراهم آورد ( دریجانی و قربانی، 1378) و باعث افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی و افزایش درآمد و کاهش فقر در جامعه کشاورزی و روستائی شود ( رحیمی، 1379 ).
در عین حال نیل به این هدف نیازمند شناسائی و بررسی عوامل مؤثر و پذیرش بیمه محصولات کشاورزی و موانع پذیرش آن از سوی کشاورزان و نیز بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان نسبت به این طرح می باشد. زیرا از این طریق ضمن بررسی ترکیب و میزان تاثیر عواملی که در پذیرش بیمه از سوی کشاورزان تاثیر داشته و نیز عواملی که مانع پذیرش بیمه از سوی سایر کشاورزان بوده‌اند می توان به راهکارهایی برای رفع موانع و تقویت نقاط مثبت در این زمینه جهت تشویق و ترغیب کشاورزان به پذیرش این طرح دست یافت و زمینه مناسبی را برنامه ریزی صحیح تر جهت مشارکت کشاورزان در این طرح فراهم آورد. از طرف دیگر بررسی میزان تطابق ویژگی ها و شرایط بیمه محصولات کشاورزی و نحوه اجرای آن با شرایط و امکانات کشاورزان و میزان رضایت کشاورزان از این طرح از جمله عواملی می باشد که می تواند در ارزیابی برنامه‌های اجرائی صندوق بیمه به برنامه ریزان و سیاست گذاران آن کمک کند که در این تحقیق با بررسی دیدگاه ها و نظرات کشاورزان پذیرنده بیمه و کشاورزان نپذیرنده بیمه محصولات کشاورزی به این موضوع پرداخته شده است.
1-3- اهداف مطالعه
– بررسی و مقایسه خصوصیات فردی بیمه شدگان و بیمه نشدگان
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر پذیرش و تقاضای بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– شناسائی و تعیین ویژگی های فردی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه
– برآورد دو مدل رگرسیونی لاجیت
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر پذیرش بیمه محصول گندم
– تعیین اثرات نهایی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به بیمه محصول گندم
– بررسی علل پذیرش بیمه از سوی بیمه شدگان
– بررسی علل عدم پذیرش بیمه از سوی بیمه نشدگان
1-4- فرضیات مطالعه
1. ویژگی های فردی کشاورزان بر پذیرش بیمه محصول گندم در منطقه مورد مطالعه مؤثر است.
2. سطح زیر کشت گندم بر احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم کار تاثیر مثبت دارد.
3. بین سابقه و تجربه کشاورزی و احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم رابطه منفی وجود دارد.
4. رضایت از عملکرد صندوق بیمه بر احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم کار و نگرش آن ها نسبت به بیمه محصولات کشاورزی تاثیر مثبت دارد.
5. بین شرکت در کلاس های ترویجی و احتمال پذیرش بیمه توسط زارعین گندم رابطه مستقیم وجود دارد.
6. خسارت وارده به کشاورز در سالهای گذشته از عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به آن است.
1-5- کلیات
1-5-1- بیمه در بخش کشاورزی
یکی از ویژگی های بارز فعالیت های تولیدی بخش کشاورزی، وابستگی زیاد آن به طبیعت و شرایط غیر قابل کنترل و گاهی غیر قابل پیش‌بینی محیطی می‌باشد. بنابراین، تولید کشاورزی در شرایط طبیعی یکی از پرمخاطره‌ترین نوع فعالیتهای اقتصادی محسوب می‌شود. طغیان آفات، انواع بیماریهای گیاهی و دامی، تغییرات ناگهانی دما، کمبود و پراکنش نامناسب بارندگی و بروز خشکسالی‌های پیاپی و پیامدهای ناشی از آن و نیز وقوع بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله، ممکن است خسارتهای زیادی به کشاورزان و بخش کشاورزی وارد کند که جبران آن نه تنها از عهده تولیدکنندگان خارج است، بلکه بدون اعمال یک روش نظام‌مند و مطالعه شده دولتی نیز میسر نیست.
میزان مخاطرات اثرگذار بر فعالیتهای کشاورزی زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم کشور ما به عنوان دهمین کشور بلاخیز دنیا شناخته شده است، به طوری که از بین 40 نوع بلیه طبیعی که در جهان ثبت شده، 31 نوع آن در ایران رخ می‌دهد و این در حالی است که بخش مهمی از تولیدکنندگان، به خصوص روستائیان، توان مالی متوسط و محدودی داشته و دارایی خود را در هر دوره بهره‌برداری طی فرآیند تولید به کار می‌گیرند و گاه حتی کمترین خسارت هم ممکن است آنان را از هستی ساقط و یا شرایط زندگی را برای آنها بسیار مشکل ساخته و خسارت‌دیدگان را برای سال آینده از چرخه تولید خارج نماید.
از سویی دیگر، در شرایط کنونی اقتصاد ملی که در آن الگوی کاهش دخالت مستقیم اقتصادی دولت و افزایش مشارکت بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی و اقتصادی، اصل آزمون شده و مورد قبول به شمار می‌آید، دولت کوشش می‌کند تا زمینه جلب و جذب سرمایه‌های خصوصی در بخش کشاورزی را فراهم سازد. البته باید توجه داشت که برای نیل به این هدف، بکارگیری راهکارهای افزایش ضریب اطمینان برای سرمایه‌گذاری و کاهش نرخ مخاطرات، یک اصل ضروری و غیر قابل اغماض است. یکی از راهکارهای مؤثر در این خصوص را می‌توان در صنعت بیمه و بهره‌مندی از مزایای آن در بخش کشاورزی جستجو کرد، که از آن به عنوان کارآمدترین اهرم حمایتی دولت در این بخش نام برده می‌شود (رحمانی، 1382).
بیمه محصولات کشاورزی مجموعه عملیاتی است که به موجب آن صندوق بیمه محصولات کشاورزی از طریق عقد قرارداد در شعب صدور بانک کشاورزی با کشاورزان و دریافت وجهی بنام حق بیمه متعهد می شود در هنگام بروز حوادث مشخصه در قرارداد، خسارت وارده به محصولات کشاورزی تحت پوشش را بر اساس تعرفه مربوط پرداخت نماید. بیمه با ایجاد زمینه لازم برای کاهش مخاطرات فعالیتهای تولیدی، بهره‌برداران و تولیدکنندگان خرد را که سرمایه بسیار اندکی داشته و حاضر به پذیرش خطر در تولید نمی‌باشند، به تولید، کاربرد و استقبال از طرح‌ها و روش‌های نوین تولیدی تشویق می‌نماید.
بیمه محصولات کشاورزى براى از بین بردن خطرات نقشى ندارد. بلکه به منظور سر شکن کردن خطر در طول زمانهاى مختلف بکارگرفته مى شود. سر شکن کردن خطر در طول زمان به این شکل صورت مى گیرد که کشاورز با پرداخت حق بیمه، زیان ناشى از وقوع خطر را در طول زمان تقسیم مى کند. به این دلیل حق بیمه را قیمت تامین و ایجاد امنیت براى کشاورزى نیز نامیده اند. اولین اثر مثبتى که در توسعه کشاورزى، نقش آن بر روى کشاورزان ریسک گریز است. یک کشاورز ریسک گریز در صورتى که تحت پوشش هاى بیمه اى مورد حفاظت قرار بگیرد مانند آن است که در فعالیتى بدون ریسک به فعالیت مى پردازد. شرکت در فعالیتهاى همراه با ریسک تنها با افزایش ریسک پذیرى کشاورزان و تشویق آنان به پوشش هاى بیمه اى امکانپذیر مى باشد.
نقش دیگر بیمه محصولات کشاورزى، افزایش سرمایه گذارى در بخش کشاورزى است، باید توجه داشت که هزینه هاى اقتصادى ریسک محدود به خسارت غیر منتظره ناشى از آن نیست. وجود ریسک باعث بوجود آمدن فضاى عدم اطمینان می شود و این امر با تاثیر گذارى بر قیمت هاى سایه اى، هزینه هاى نامرئى اضافى را بر کل اقتصاد، بطور اعم و بر بخش کشاورزى به طور اخص تحمیل مى کند. ریسک و به تبع آن عدم اطمینان با بالا بردن نا اطمینانى و در نتیجه کاهش نرخ بهره ورى انتظارى موجب پایین آمدن بهره ورى نهایى سرمایه گذشته و بر تخصیص سرمایه ها بین فعالیتهاى مختلف اثر مى گذارد. به عبارت دیگر عامل ریسک موجب نا کارایى در تخصیص بهینه سرمایه هاى موجود به سرمایه گذارى هاى کشاورزى و کند شدن روند توسعه سرمایه گذارى هاى جدید مى شود.
خطرات و صدماتی که ممکن است محصولات کشاورزی را در معرض نابودی و خسارت قرار دهند به شرح زیر است:
الف) خطرهای اقتصادی محصولات کشاورزی: محصولات کشاورزی از بعد اقتصادی در دو مرحله با تهدید روبه رو هستند.
– قبل از عرضه به بازار: نوسان در قیمت مواد اولیه مورد نیاز بخش کشاورزی (نهاده‌های تولید) اعم از بذر، کود و ماشین‌آلات کشاورزی و … .
– پس از عرضه به بازار: بی‌ثبات بودن قیمت محصولات کشاورزی و نامشخص و ناپایدار بودن سیاست دولتها و نوسانات جهانی در قیمت محصولات کشاورزی.
ب) خطرات اجتماعی: خطرات اجتماعی بسیاری، کشاورزی و محصولات این بخش را تهدید می‌کند، مانند دزدی از مزارع و باغها، ادوات و ماشین‌آلات کشاورزی و جنگ، آشوب و بلوا که به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشاورزی آسیب وارد می‌کنند.
ج) خطرات طبیعی: خطرات طبیعی تهدیدکننده محصولات کشاورزی شامل خطرات جوی، آفات و بیماریهاست. خطرات جوی، در برگیرنده طیف وسیعی از خطرات مانند سیل، توفان، تگرگ، گردباد، خشکسالی، سرمازدگی، گرمازدگی و غیره است. آفات و بیماریهای گیاهی مختلفی نیز تولیدات بخش کشاورزی را تهدید می‌کنند که در قالب فعالیت‌های بیمه نمی‌گنجند.
محصولات کشاورزی در کشورهای مختلف جهان بر اساس روشهای متفاوتی بیمه می‌شوند، با این وجود روشهای عمده ای که بیمه کشاورزی بر اساس آنها طراحی و اجرا می‌گردد، یکی از سه روش زیر است:
الف) هزینه تولید: دریافت حق بیمه و پرداخت خسارت در این روش، بر مبنای هزینه‌هایی است که برای تولید محصولات کشاورزی صرف می‌شود. این طریق یکی از رایجترین روشهای بیمه کردن محصولات کشاورزی در سراسر دنیاست و در اغلب کشورها با توجه به مزیت ساده بودن عملیات اجرایی آن، مورد استقبال قرار دارد.
ب) نسبتی از بازده محصول: در این روش، قیمت و همچنین میزان تقریبی تولیدات کشاورزی تخمین زده می‌شود و بر اساس این تخمین، مبلغ حق بیمه و همچنین غرامت پرداختی مشخص می‌شود. این روش در کشورهایی با تورم اقتصادی پائین قابل اجراست، اما در کشورهایی با تورم بالا و نوسانات گاه فراوان در قیمت محصولات کشاورزی، روش مناسبی نیست.
ج) نسبتی از وام داده شده به کشاورز: یکی دیگر از روشهای بیمه محصولات کشاورزی، دریافت نسبتی از وام اعطا شده به کشاورز به عنوان حق بیمه و همچنین پرداخت غرامت بر اساس این وام می‌باشد. این روش مستلزم اجباری بودن بیمه محصولات کشاورزی است و در کشورهایی نظیر کشور هند اجرا می‌شود. مزیت این روش، ساده بودن آن به لحاظ اجرایی و نقص آن نیز اجباری بودن برای کشاورزانی است که از وام تولیدی استفاده می‌کنند.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید